Yetişkinlerde Skolyoz: Belirtiler ve Tedavi
· Skolyoz & Schroth Terapi
Skolyoz denince çoğu kişinin aklına çocukluk ve ergenlik dönemi gelir. Oysa skolyoz yalnızca büyüme çağına özgü değildir; yetişkinlikte de görülür. Kimi zaman çocuklukta başlayıp erişkinliğe taşınan bir eğrilik, kimi zaman ileri yaşta omurgadaki yıpranmaya bağlı yeni gelişen bir eğrilik söz konusudur.
Yetişkin skolyozunun iki tipi
Yetişkinlerde skolyoz temelde iki şekilde ortaya çıkar ve yaklaşım da bu ayrıma göre şekillenir:
- Yetişkin idiyopatik skolyoz: Çocukluk ya da ergenlikte başlamış ve erişkinliğe kadar sürmüş eğrilik. Kişi yıllar önce tanı almış ya da eğrilik ilk kez yetişkinlikte fark edilmiş olabilir.
- Dejeneratif (yaşa bağlı) skolyoz: Erişkinlikte, disklerin, faset eklemlerin ve destek dokuların yaşlanmayla asimetrik yıpranmasına bağlı gelişen eğrilik. İlerleyici bir durumdur ve ileri yaşta ağrı, hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinde düşüşün önemli nedenlerinden biridir.
Her iki tipin ortak noktası, üç boyutlu bir omurga eğriliği olması ve kişiye özel değerlendirme gerektirmesidir.
Yetişkinlerde belirtiler
Çocuklarda skolyoz çoğu zaman ağrısızdır ve daha çok duruş asimetrisiyle fark edilir. Yetişkinlerde ise belirtiler genellikle daha belirgindir:
- Bel ve sırt bölgesinde ağrı
- Sabahları ya da uzun süre ayakta kaldıkça artan tutukluk
- Duruşta değişiklik; omuz, bel veya gövde asimetrisi
- Uzun mesafe yürümede zorlanma, bacağa yayılan ağrı
- Zamanla boy kısalması hissi
Özellikle dejeneratif skolyozda ağrı ve duruş değişiklikleri, omurga hizasındaki bozulmaya ve artan dengesizliğe eşlik eder.
Yetişkinlikte eğrilik ilerler mi?
Bu, en sık sorulan sorulardan biridir ve yanıt eğriliğin derecesine bağlıdır. İskelet gelişimini tamamlamış kişilerde 30 derecenin altındaki eğrilikler genellikle stabil kabul edilir. 30 derecenin üzerindeki eğrilikler ise zamanla, yılda yaklaşık 1 derece dolayında ilerleme eğilimi gösterebilir. Uzun dönemli takip çalışmaları, iskelet olgunluğundan sonra eğriliklerin önemli bir bölümünün bir miktar ilerleyebildiğini ortaya koymuştur.
Temel mesaj şudur: yetişkinlikte de eğrilik durağan bir tablo olarak bırakılmamalı, düzenli takiple izlenmelidir. Eğrilik derecesinin nasıl ölçüldüğünü Skolyoz derecesi ve Cobb açısı yazımızda ele aldık.
Tedavi hedefleri: yetişkinde çocuktan farkı
Yetişkin skolyozunda yaklaşım, çocuk ve ergenlerden önemli bir noktada ayrılır. Büyüme çağındaki çocukta öncelik eğriliğin ilerlemesini durdurmak, uygun olgularda dereceyi iyileştirmeye yönelik çalışmaktır. Yetişkinde ise büyüme tamamlandığından süreç şu sırayla ilerler:
- Önce ağrı ve işlev: Yetişkinlerde skolyoz çoğu zaman ağrı, tutukluk ve hareket kısıtlılığıyla gelir. Öncelik, gerektiğinde manuel terapiden de yararlanarak ağrının azaltılması ve günlük işlevin desteklenmesidir.
- Ardından postür, denge ve hizalama: Ağrı yönetildikten sonra duruş, gövde dengesi ve omurga hizalaması üzerinde çalışılır.
- Takipte izlem: Eğrilikteki değişim ve işlevsel durum, düzenli ölçümlerle zaman içinde değerlendirilir.
Yetişkinde asıl hedef, çoğu zaman eğriliği geriye döndürmekten çok; ağrısız, işlevsel ve kaliteli bir yaşamı sürdürmek, mevcut durumu korumak ve mümkün olduğunca iyileştirmektir.
Yetişkinde Schroth terapinin yeri
Schroth terapi, skolyoza özgü, üç boyutlu bir egzersiz yaklaşımıdır. Yetişkinde odak; ağrının azaltılması, tutukluğun giderilmesi, duruşun ve gövde simetrisinin desteklenmesi ve postür farkındalığının geliştirilmesidir. Bilimsel çalışmalar, skolyoza özgü egzersizlerin yetişkinlerde ağrı ve tutukluğun azaltılmasına, duruşun iyileştirilmesine ve günlük aktivitelerin sürdürülmesine katkı sağlayabildiğini ortaya koyar.¹ Ayrıca bu egzersizlerin, yetişkin idiyopatik skolyozda ileri derecedeki eğriliklerin ilerlemesini azaltabildiğini gösteren uzun dönemli çalışmalar da mevcuttur.²
Dürüst bir çerçeve gerekirse: yetişkin skolyozunda konservatif yaklaşımın eğrilik derecesi üzerindeki etkisine dair kanıtlar, büyüme çağındaki çocuklara kıyasla daha sınırlıdır. Bu nedenle yetişkinde gerçekçi hedef; ağrıyı yönetmek, işlevi ve yaşam kalitesini korumak, duruş ve dengeyi iyileştirmektir. Kliniğimizde bu süreç, ISST Schroth temelli ve kişiye özel bir programla yürütülür. Yöntemin ayrıntısı için Schroth terapi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Ne zaman hekime veya cerrahiye başvurulur?
Yetişkin skolyozunda cerrahi ancak belirli durumlarda gündeme gelir ve kararı hekim verir: ileri derecede eğrilik, ilerleyen omurga dengesizliği, konservatif yöntemlerle geçmeyen şiddetli ağrı ya da sinir sıkışmasına bağlı bacak belirtileri. Bununla birlikte yetişkinde cerrahi görece nadirdir; çoğu kişide öncelik, cerrahi dışı yaklaşımlarla ağrının yönetilmesi ve işlevin korunmasıdır. Cerrahi gereken durumlarda ise fizyoterapi, ameliyat sonrası iyileşmenin önemli bir parçasıdır.
Erken değerlendirme neden önemli?
Yetişkinde de zaman değerlidir. Ağrı ve duruş değişiklikleri erken fark edilip doğru yönetildiğinde, yaşam kalitesi korunur ve sürecin daha rahat ilerleme şansı artar. Süregelen bel-sırt ağrısı, duruşta belirgin asimetri ya da yürümede zorlanma fark edildiğinde; bir hekim değerlendirmesi ve ardından fizyoterapi takibiyle sürecin planlanması önemlidir.
Beşiktaş’taki kliniğimizde yetişkin skolyozu takibi; ayrıntılı değerlendirme, kişiye özel planlama ve düzenli izlem temelinde yürütülür. Değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- Adult degenerative scoliosis: challenges in diagnosis, pain management, and surgical decision-making. Frontiers in Surgery, 2026.
- Scoliosis-specific exercises can reduce the progression of severe curves in adult idiopathic scoliosis: a long-term cohort study. Scoliosis, 2015.
- Idiopathic Scoliosis. Deutsches Ärzteblatt International. (İskelet olgunluğunda 30° eşiği ve ilerleme hızı.)